Δύο συστήματα αδειοδότησης, ένα δίκτυο: γιατί η ελβετική αδειοδότηση των πυρηνικών σταθμών καθορίζει το κόστος

A Google subsidiary registered a Swiss company on 31 July. It has not applied to drive anywhere. The decisions that will determine whether driverless fleets work in Zurich are being taken elsewhere: in parking rules and kerbside permits.

Five questions Zurich must answer

1. Has anything actually been approved? No, not for Waymo. Waymo Switzerland GmbH was entered in the commercial register on 31 July 2026 (capital CHF 100,000, c/o Google Switzerland, Gustav-Gull-Platz 1). But as of 10 August, it had not applied to the federal roads office (ASTRA) for any pilot operation. The only approval in Zurich belongs to someone else: WeRide holds an ASTRA permit and is testing with safety drivers in the Furttal, and Uber intends to offer the first driverless rides in Zurich by the end of 2026. The company everyone is discussing is not the one that is operating.

2. Where are driverless vehicles allowed to drive? Since 1 March 2025, Swiss law permits three things: a motorway pilot, driverless parking on approved sites, and driverless vehicles on routes a canton has expressly designated and an operator supervises. There is no city-wide right to operate. Twenty-six cantons draw twenty-six maps. This is not a technology approval. It is a permission slip, issued street by street.

3. Who controls the kerb? A robotaxi does not need a parking space. It needs somewhere to stop repeatedly, all day, in exactly the places where space is scarcest. Cities do hold the instruments: traffic orders, taxi stands, permits for the special use of public land. But those instruments were built for vehicles that stand still for hours, not for vehicles that halt for ninety seconds and leave. Zurich had 30,452 blue-zone spaces in April 2025, down from 31,173 at the end of 2022. That is on the order of 38 hectares of public land. Whoever decides where a driverless vehicle may stop decides who can run a service at all.

4. Does Zurich still need the parking the 1996 rules require? Zurich’s parking ordinance dates from 11 December 1996. It still requires one space per 120 m² of residential floor area, with a minimum of 10 to 70 per cent depending on transit quality. Each underground space consumes 26 to 30 m² and costs CHF 35,000 to 42,000 to build. In well-connected Swiss municipalities, average vacancy already runs at 29 per cent; individual developments reach 68. Note what that means. The rule is already misfiring, with or without driverless fleets. Autonomous vehicles do not create this problem. They put a deadline on it.

5. Who carries the risk when nobody is driving? Swiss law keeps liability with the vehicle’s keeper, regardless of fault, and the mandatory driving-mode recorder decides who pays afterwards. The open question is who the keeper is when the fleet sits in a Swiss company, the software is written in California, and the service is delivered by a third party. That is precisely the structure Waymo’s registered purpose contemplates.

Five things that need to happen now

1. Designate a supervised pilot corridor and publish the criteria. Not a decision to deploy, but a decision to learn what supervision actually costs.

2. Price the kerb. Stopping space should be allocated by permit and tariff, like any other scarce public asset, before it is allocated by whoever arrives first.

3. Re-open the 1996 parking ordinance on its own merits. A rule that produces 29 per cent vacancy needs revision whether or not a single robotaxi ever reaches Zurich.

4. Settle the keeper question in the contract between fleet owner, software supplier and operator, before the first accident, not after it.

5. Keep the safety debate and the space debate apart. Whether these vehicles drive well is an engineering question. Who controls the ground they stop on is not. Both deserve honest answers. Arguing one as the other produces neither.

At TND Universe, Future Urban Development brings spatial planning, green architecture, future mobility and the 15-minute city into a single advisory and investment perspective.

Η κινητικότητα του μέλλοντος δεν περιορίζεται μόνο στους δρόμους, αλλά επεκτείνεται όλο και περισσότερο και στον αέρα. Παράλληλα με τα αυτόνομα αυτοκίνητα, στα οποία έχουμε ήδη αφιερώσει ένα ξεχωριστό άρθρο της σειράς Insight (βλ. «Ποιος φέρει την ευθύνη όταν το αυτοκίνητο οδηγείται μόνο του;»), τα λεγόμενα Volocopters, ή ηλεκτρικά ιπτάμενα ταξί, συμβολίζουν το επόμενο μεγάλο άλμα στην αστική κινητικότητα.

Το γεγονός ότι αυτή η πορεία δεν είναι χωρίς εμπόδια έγινε εμφανές στα τέλη του 2024: η γερμανική εταιρεία Volocopter GmbH υπέβαλε αίτηση για τη διεξαγωγή διαδικασίας αφερεγγυότητας στο Ειρηνοδικείο της Καρλσρούης, και το δικαστήριο άνοιξε τη διαδικασία αφερεγγυότητας, όπως ζητήθηκε, με απόφαση της 1ης Μαρτίου 2025.[1]

Κι όμως, μόλις λίγους μήνες αργότερα, η εταιρεία επανήλθε στη διαδικασία πιστοποίησης υπό νέα ιδιοκτησία και συνεχίζει να προχωρά με την πιστοποίηση του ιπτάμενου ταξί της, του VoloCity. Σύμφωνα με ανακοίνωση της 28ης Μαΐου 2026, έμπειροι πιλότοι, οι οποίοι δεν είναι πιλότοι δοκιμών, πιλοτάρουν για πρώτη φορά παγκοσμίως ένα αεροσκάφος eVTOL υπό επίβλεψη σε πραγματικό περιβάλλον λειτουργίας.[2] Επομένως, υποθέτουμε ότι τα ιπτάμενα ταξί, ή eVTOL, θα γίνουν σύντομα πραγματικότητα. Το κρίσιμο ερώτημα είναι: ποια νομικά θεμέλια πρέπει να έχουν τεθεί πριν απογειωθεί το πρώτο ιπτάμενο ταξί;

Αυτά τα ταξί πετούν πραγματικά από μόνα τους ή υπάρχει κάποιος στα χειριστήρια;

Όχι απαραίτητα χωρίς πιλότο. Η Volocopter αναπτύσσει ηλεκτρικά αεροσκάφη που απογειώνονται και προσγειώνονται κάθετα, τα λεγόμενα eVTOL (ηλεκτρικά αεροσκάφη κάθετης απογείωσης και προσγείωσης). Το πιο γνωστό μοντέλο, το VoloCity, έχει σχεδιαστεί ως αστικό εναέριο ταξί και αρχικά προορίζεται να λειτουργεί με πιλότο στο πιλοτήριο· η αυτόνομη χρήση προβλέπεται μόνο ως μεταγενέστερο στάδιο ανάπτυξης. Σύμφωνα με τις δηλώσεις της ίδιας της εταιρείας, έχει ήδη ολοκληρώσει περισσότερες από 2.000 επιτυχημένες δοκιμαστικές πτήσεις και εργάζεται προς την κατεύθυνση της πιστοποίησης τύπου από τον Οργανισμό Ασφάλειας της Αεροπορίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης («EASA»).[3]

Αυτή η διάκριση είναι κεντρικής σημασίας για τη νομική αξιολόγηση. Ένα eVTOL με πιλότο κατατάσσεται νομικά πιο κοντά στην κλασική επανδρωμένη αεροπορία: υπάρχει ένα υπεύθυνο πρόσωπο επί του σκάφους, στο οποίο αναλογούν καθήκοντα, απαιτήσεις προσόντων και ζητήματα ευθύνης. Αντίθετα, μια συσκευή που πετά αυτόνομα μετατοπίζει την ευθύνη από το πρόσωπο στο πιλοτήριο προς τους κατασκευαστές, τους παρόχους λογισμικού και τους διαχειριστές. Όποιος αναφέρεται στα ιπτάμενα ταξί θα πρέπει, επομένως, να διακρίνει με ακρίβεια σε ποιον τρόπο λειτουργίας κινούνται, καθώς οι νομικές συνέπειες διαφέρουν ριζικά.

Πού προσγειώνονται τελικά αυτά τα αεροσκάφη και τι σημαίνει αυτό από νομική άποψη;

Η λειτουργικότητα ενός ιπτάμενου ταξί εξαρτάται από την υποδομή που το υποστηρίζει. Τα eVTOL απαιτούν δικούς τους χώρους απογείωσης και προσγείωσης, τα λεγόμενα «vertiports». Και ακριβώς εδώ ξεκινά ένα πυκνό πλέγμα νομικών ζητημάτων, που εκτείνεται πολύ πέρα από το αεροπορικό δίκαιο.

Όποιος επιθυμεί να κατασκευάσει ένα βερτιπόρτο, για παράδειγμα σε μια ταράτσα, σε έναν χώρο στάθμευσης ή σε έναν ειδικά κατασκευασμένο τερματικό σταθμό, έρχεται αντιμέτωπος με τη νομοθεσία περί δόμησης και χωροταξίας. Μεταξύ άλλων, τα ζητήματα που πρέπει να διευκρινιστούν περιλαμβάνουν: τις διαδικασίες έκδοσης οικοδομικών αδειών, την προστασία από τον θόρυβο, τις αποστάσεις ασφαλείας, την πυροπροστασία, τον έλεγχο πρόσβασης και την ενσωμάτωση σε υπάρχοντα κτίρια. Επιπλέον, υπάρχουν ζητήματα χωροταξικού σχεδιασμού και δικαιωμάτων γειτόνων: όποιος προσφύγει στη δικαιοσύνη λόγω θορύβου, σκίασης ή ανησυχιών για την ασφάλεια μπορεί να καθυστερήσει σημαντικά ένα έργο. Η χρήση των επιφανειών των στεγών εγείρει επίσης ζητήματα δικαίου ιδιοκτησίας και μίσθωσης. Εν ολίγοις: προτού προσγειωθεί το πρώτο ιπτάμενο ταξί, όλα πρέπει να έχουν διευθετηθεί νομικά στο έδαφος.

Ποιοι κανόνες ισχύουν και ποιες άδειες απαιτούνται;

Στην Ευρώπη, η EASA αποτελεί την κεντρική αρχή για τα eVTOL. Επειδή τα αεροσκάφη αυτά δεν μπορούν να ταξινομηθούν σαφώς ούτε ως αεροπλάνα ούτε ως ελικόπτερα, η EASA έχει θεσπίσει τις δικές της τεχνικές απαιτήσεις: την «Ειδική Προϋπόθεση για τα VTOL» («SC-VTOL»), η οποία δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά τον Ιούλιο του 2019.[4] Ο εν λόγω Ειδικός Όρος καθορίζει τα πρότυπα αξιοπλοΐας βάσει των οποίων χορηγείται πιστοποιητικό τύπου για αεροσκάφη VTOL μικρής κατηγορίας που μεταφέρουν επιβάτες. Το πεδίο εφαρμογής του καλύπτει αεροσκάφη με έως και εννέα θέσεις και μέγιστο βάρος απογείωσης 3.175 kg.

Για ένα τέτοιο πιστοποιητικό τύπου, ο κατασκευαστής πρέπει να αποδείξει διεξοδικά ότι το αεροσκάφος του είναι ασφαλές, καλύπτοντας όλα τα θέματα, από την εφεδρεία κρίσιμων συστημάτων, τον έλεγχο, την τροφοδοσία ρεύματος και το λογισμικό, έως τα όρια λειτουργίας και τα σενάρια βλάβης. Ωστόσο, αυτό από μόνο του δεν αρκεί: η εμπορική μεταφορά επιβατών απαιτεί επιπλέον εγκρίσεις λειτουργίας. Και μόλις ένα ιπτάμενο ταξί διασχίσει τα σύνορα, προκύπτουν ερωτήματα σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση, την αδειοδότηση των αερομεταφορέων και την εποπτεία από τις ρυθμιστικές αρχές.

Στην Ελβετία, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας («FOCA») αποτελεί την κεντρική εποπτική αρχή. Στον τομέα της αεροπορίας, η Ελβετία υιοθετεί σε μεγάλο βαθμό τους ευρωπαϊκούς κανόνες και είναι στενά ενταγμένη στο ευρωπαϊκό αεροπορικό δίκαιο μέσω της διμερούς Συμφωνίας Αεροπορικών Μεταφορών. Για τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, υπάρχουν ήδη σήμερα διαβαθμισμένες κατηγορίες και απαιτήσεις αδειοδότησης, όπως και η έννοια των εναέριων χώρων «U-space».[5] Το FOCA ορίζει αυτούς τους χώρους ως καθορισμένες περιοχές εντός του ελβετικού εναέριου χώρου, στις οποίες οι ψηφιακές υπηρεσίες υποστηρίζουν την ασφαλή λειτουργία των drones. Αυτά τα δομικά στοιχεία αποτελούν το θεμέλιο πάνω στο οποίο θα οικοδομηθεί η μελλοντική λειτουργία των επανδρωμένων ιπτάμενων ταξί.

Σε ποιον ανήκουν τελικά τα δεδομένα που παράγονται από ένα ιπτάμενο ταξί;

Ένα σύγχρονο eVTOL αποτελεί μια ιπτάμενη πηγή δεδομένων. Κάθε πτήση παράγει εξαιρετικά ευαίσθητες πληροφορίες: δεδομένα σχετικά με τη διαδρομή και τη θέση της πτήσης, δεδομένα επιβατών, δεδομένα από αισθητήρες, βίντεο ή LiDAR, καθώς και δεδομένα σχετικά με την τεχνική κατάσταση και τη συντήρηση, αλλά και αρχεία καταγραφής καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και συμβάντων.

Το φαινομενικά απλό ερώτημα «σε ποιον ανήκουν αυτά τα δεδομένα;» είναι νομικά περίπλοκο. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι συχνά συνυπάρχουν αντικρουόμενα συμφέροντα στα ίδια σύνολα δεδομένων: ο φορέας εκμετάλλευσης επιθυμεί να τα χρησιμοποιήσει για τη διαχείριση του στόλου, ο κατασκευαστής για τη βελτίωση των προϊόντων, οι ασφαλιστικές εταιρείες για την εκτίμηση κινδύνου, οι αρχές για τη διερεύνηση ατυχημάτων, ενώ ο επιβάτης έχει δικαίωμα στην προστασία των προσωπικών του δεδομένων. Επομένως, αυτό που πρέπει να διευκρινιστεί, τόσο συμβατικά όσο και βάσει της νομοθεσίας για την προστασία των δεδομένων, είναι: ποιος μπορεί να συλλέγει, να αποθηκεύει, να αναλύει και να κοινοποιεί ποια δεδομένα; Ποιος φέρει την ευθύνη για την ασφάλειά τους; Και πώς προστατεύονται τα προσωπικά δεδομένα όταν καταγράφονται χωρίς κενά τα προφίλ κίνησης; Όποιος δεν αντιμετωπίσει αυτά τα ζητήματα έγκαιρα διακινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπος με διαφορές ακριβώς τη στιγμή που τα δεδομένα είναι πιο πολύτιμα ή πιο ευαίσθητα.

Και αν κάτι πάει στραβά, ποιος φέρει την ευθύνη;

Είναι το ερώτημα που κυριαρχεί σε όλα: ποιος φέρει την ευθύνη σε περίπτωση συντριβής ενός eVTOL; Από νομική άποψη, το ζήτημα αυτό παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεπίλυτο, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο σημαντικό να το εξετάσουμε διεξοδικά εκ των προτέρων.

Μπορούν να διακριθούν διάφορες, εν μέρει αλληλεπικαλυπτόμενες, μορφές ευθύνης: η ευθύνη του διαχειριστή έναντι των επιβατών καθώς και έναντι τρίτων στο έδαφος· η ευθύνη του κατασκευαστή για το προϊόν· η ευθύνη για σφάλματα συντήρησης, βλάβες λογισμικού ή αισθητήρων, καθώς και για κυβερνοεπιθέσεις. Επιπλέον, υπάρχει το απαιτητικό ζήτημα της αναγωγής μεταξύ ασφαλιστών, αερομεταφορέων, κατασκευαστών και προμηθευτών, με άλλα λόγια, το ερώτημα ποιος τελικά αναλαμβάνει το οικονομικό βάρος της ζημίας στο τέλος της αλυσίδας. Ταυτόχρονα, η ασφαλιστική κάλυψη και οι πιθανές διαδικασίες αποζημίωσης πρέπει να καθοριστούν προσεκτικά. Ακριβώς επειδή σε μια πτήση εμπλέκονται πολλά μέρη, η εκ των προτέρων συμβατική κατανομή του κινδύνου καθορίζει αν, σε περίπτωση ζημίας, θα επικρατήσει σαφήνεια ή θα ακολουθήσουν χρόνια διαμάχης.

Επιτρέπεται επί του παρόντος στα Volocopter να πετούν πάνω από δρόμους στην Ελβετία;

Κατ’ αρχήν, ναι· ωστόσο, δεν έχει ακόμη τεθεί σε τακτική εμπορική λειτουργία. Ένα Volocopter μπορεί να λειτουργήσει στην Ελβετία μόνο εφόσον το αεροσκάφος και ο φορέας εκμετάλλευσης διαθέτουν πιστοποίηση, η συγκεκριμένη διαδρομή έχει εγκριθεί και η υποδομή απογείωσης και προσγείωσης έχει λάβει άδεια. Το ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο για τα επανδρωμένα αεροσκάφη eVTOL υπάρχει κατ' αρχήν· ωστόσο, η πρακτική εφαρμογή του στην Ελβετία, ιδίως όσον αφορά τα βερτιπόρτα, την ενσωμάτωση στον εναέριο χώρο και τις διαδικασίες έγκρισης, δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί πλήρως.

Σε διεθνές επίπεδο, οι εξελίξεις έχουν προχωρήσει περαιτέρω: η Κίνα έχει ήδη χορηγήσει αρχικές εγκρίσεις για εμπορικές υπηρεσίες μεταφοράς επιβατών με eVTOL,[6] ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν θεσπίσει ειδικά ρυθμιστικά πλαίσια για τα αεροσκάφη «powered-lift» ή VTOL.[7]

Ως εκ τούτου, το ελβετικό νομοθετικό σώμα πρέπει να θεσπίσει σαφείς και ταχείες διαδικασίες έγκρισης, να συντονίσει τις αρμοδιότητες μεταξύ της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, των καντονιών και των δήμων, να κατοχυρώσει νομικά τα βερτιπόρτα και να ρυθμίσει την ενσωμάτωση των eVTOL στον υπάρχοντα εναέριο χώρο. Ταυτόχρονα, απαιτούνται αναλογικές απαιτήσεις όσον αφορά την ασφάλεια, το θόρυβο, την ευθύνη και τις υποδομές. Στόχος πρέπει να είναι ένα αξιόπιστο και φιλικό προς την καινοτομία νομικό πλαίσιο, το οποίο θα καθιστά δυνατή την εφαρμογή νέων μοντέλων εναέριας κινητικότητας χωρίς να μειώνονται τα πρότυπα ασφάλειας.

Συμπέρασμα

Το μέλλον της εναέριας κινητικότητας είναι τεχνικά εφικτό, αλλά από νομική άποψη κάθε άλλο παρά απλό. Μεταξύ της πιστοποίησης τύπου, των αδειών για τα βερτιπόρτα, της κυριαρχίας των δεδομένων και της κατανομής της ευθύνης, υπάρχει μια πολύπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ του δικαίου της αεροπορίας, του δικαίου των κατασκευών, της προστασίας δεδομένων και του δικαίου της ευθύνης. Η υπόθεση της Volocopter δείχνει επίσης ότι ακόμη και οι τεχνολογικοί πρωτοπόροι εξαρτώνται από βιώσιμες νομικές και οικονομικές δομές.

Όποιος επιθυμεί να χρησιμοποιήσει, να εκμεταλλευτεί, να ασφαλίσει ή να αξιολογήσει από νομική άποψη την εναέρια κινητικότητα, θα πρέπει να διευκρινίσει εκ των προτέρων θέματα όπως οι άδειες, η ευθύνη, η πρόσβαση στα δεδομένα και η συμβατική κατανομή των κινδύνων, πριν απογειωθεί το πρώτο ιπτάμενο ταξί. Η LINDEMANNLAW διαθέτει βαθιά γνώση, πολυετή εμπειρία και αποδεδειγμένη εξειδίκευση ακριβώς σε αυτά τα θέματα και αποτελεί τον ιδανικό συνεργάτη σας αν επιθυμείτε να εξασφαλίσετε νομική βεβαιότητα στον τομέα της εναέριας κινητικότητας.

[1]Έναρξη διαδικασίας αφερεγγυότητας κατά της Volocopter GmbH – Πρωτοδικείο Καρλσρούης

[2] Οι πιλότοι της ADAC Luftrettung πετούν με το VoloCity χρησιμοποιώντας τον σταθμό εδάφους SimX για πρώτη φορά

[3]VoloCity

[4]Ειδικοί όροι για τα αεροσκάφη VTOL και τρόποι συμμόρφωσης | EASA

[5]bazl.admin.ch/de/dlis-de

[6]Εκδόθηκε η πρώτη σειρά εθνικών πιστοποιητικών χειρισμού μη επανδρωμένων αεροσκαφών για ιδιώτες – Νέα του Υπουργείου, ιστότοπος της κινεζικής κυβέρνησης

[7]Ομοσπονδιακό Μητρώο :: Ενσωμάτωση συστημάτων ανύψωσης με κινητήρα: Πιστοποίηση πιλότων και πτητικές λειτουργίες· Διάφορες τροποποιήσεις σχετικά με ελικόπτερα και αεροπλάνα

Πάνω από μια δεκαετία πριν, η Κρατική Γραμματεία Οικονομικών Υποθέσεων (SECO) υπολόγιζε το ρυθμιστικό κόστος μόνο για την κατασκευή κτιρίων σε περίπου 1,6 δισεκατομμύρια ελβετικά φράγκα ετησίως, σχεδόν το 6% του όγκου των κατασκευών[1], και από τότε η πυκνότητα της ρύθμισης δεν έχει παρά να αυξάνεται. Ωστόσο, έχει επικρατήσει μια βολική αντίδραση: η Βέρνη πρέπει να λύσει το πρόβλημα, και αρκούν ταχύτερες διαδικασίες. Και οι δύο αυτές παραδοχές είναι ανεπαρκείς. Όποιος διαβάσει την έκθεση του Ομοσπονδιακού Συμβουλίου της 2ας Απριλίου 2026 σχετικά με την επιτάχυνση των διαδικασιών στον χωροταξικό σχεδιασμό και το δίκαιο των κατασκευών[2] θα διαπιστώσει ότι, σύμφωνα με το Σύνταγμα, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση μπορεί να προσφέρει μόνο ένα μέρος της λύσης, και ακόμη και στους τομείς όπου έχει αρμοδιότητα, η απλή επιτάχυνση δεν συμβάλλει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση της βαθύτερης αιτίας.

1. Who is responsible for building permit procedures and construction law in Switzerland?

Σύμφωνα με το άρθρο 75 παράγραφος 1 του Ομοσπονδιακού Συντάγματος (Συν.), η Ομοσπονδία έχει την εξουσία να καθορίζει αρχές στον τομέα του χωροταξικού σχεδιασμού. Η εφαρμογή εναπόκειται στα καντόνια, ενώ το ίδιο το δίκαιο των οικοδομών αποτελεί ουσιαστικά αρμοδιότητα των καντονιών. Η Ομοσπονδία ρυθμίζει τα θέματα εθνικής σημασίας και πρέπει να αφήνει στα καντόνια τη μέγιστη δυνατή ευχέρεια στην εφαρμογή, όπως απαιτούν η διαδικαστική κυριαρχία και η οργανωτική αυτονομία τους (άρθρο 46 παράγραφος 3 και άρθρο 47 Cst.).[3] Κάθε μέτρο που αποσκοπεί στην επιτάχυνση των διαδικασιών πρέπει να αξιολογείται με βάση αυτή την κατανομή αρμοδιοτήτων.

1. Which acceleration measures has the Federal Council examined, and why does it reject most of them?

Η έκθεση του Ομοσπονδιακού Συμβουλίου εξετάζει διεξοδικά τις πιο προφανείς προτάσεις, από την επιβολή εξόδων στους απορριφθέντες ενιστάμενους έως την αυτόματη έγκριση μετά τη λήξη της προθεσμίας. Για τις περισσότερες από αυτές, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι θα παραβίαζαν την διαδικαστική κυριαρχία των καντονίων ή θα θίγαν θεμελιώδη δικαιώματα, όπως το δικαίωμα ακρόασης (άρθρο 29 παράγραφος 2 του Συντάγματος) και τις διαδικαστικές εγγυήσεις των γειτόνων. Δεν πρόκειται για αυτοσυγκράτηση που πηγάζει από σκοπιμότητα· είναι η λογική συνέπεια της συνταγματικής κατανομής των εξουσιών.

«Σε αυτόν τον τομέα, η Συνομοσπονδία μπορεί να πράξει μόνο ό,τι της επιτρέπει το Σύνταγμα: ούτε περισσότερο ούτε λιγότερο.»

1. What can the Confederation actually deliver?

Αυτό αφήνει τρία ή τέσσερα μέτρα για τα οποία η Ομοσπονδία έχει πραγματικά αρμοδιότητα: να κηρύξει την κατασκευή κατοικιών θέμα εθνικού ενδιαφέροντος, να περιορίσει το δικαίωμα προσφυγής και να περιορίσει τους λόγους προσφυγής ενώπιον του Ομοσπονδιακού Ανωτάτου Δικαστηρίου. Πρόκειται για σημαντικούς αλλά εγγενώς περιορισμένους μοχλούς: αφορούν διαδικασίες ενώπιον του Ομοσπονδιακού Ανωτάτου Δικαστηρίου, το τελευταίο από μια σειρά βαθμίδων, και όχι απαραίτητα το στάδιο όπου προκύπτει η μεγαλύτερη καθυστέρηση. Το έργο Seebahn-Höfe στη Ζυρίχη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: οι συνεταιρισμοί κατοικιών ABZ και BEP σχεδιάζουν εδώ και περίπου είκοσι χρόνια την ανακαίνιση των συγκροτημάτων τους, που χτίστηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1920: 350 νέα συνεταιριστικά διαμερίσματα, στέγαση για 1.000 κατοίκους αντί των 500 που διαμένουν σήμερα.[4] Μετά από χρόνια συζητήσεων για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και τη διαδικασία του σχεδίου μελέτης, το έργο τέθηκε στη συνέχεια σε δημοψήφισμα τον Νοέμβριο του 2025.[5] Αυτές οι καθυστερήσεις δεν εμπίπτουν στο πεδίο ρύθμισης της Ομοσπονδίας: το πρόβλημα δεν ήταν ποτέ μόνο η διαδικασία, αλλά ο τεράστιος όγκος των ουσιαστικών ζητημάτων που έπρεπε να επιλυθούν.

1. Why does the body of rules keep growing regardless?

Δύο πρόσφατα επίσημα παραδείγματα καταδεικνύουν πόσο γρήγορα διευρύνεται ο κανονιστικός πλαίσιο: η Ειδική Οικοδομική Διαταγή Ι του Καντονιού της Ζυρίχης διευρύνθηκε κατά περίπου ένα τρίτο με την αναθεώρηση του ενεργειακού νόμου του 2022[6], ενώ η τελευταία αναθεώρηση του Νόμου περί Χωροταξίας επιμηκύνει τα αναθεωρημένα άρθρα κατά παρόμοια τάξη μεγέθους.[7] Σε αυτό προστίθεται το αθροιστικό αποτέλεσμα της νομοθεσίας για το περιβάλλον, την προστασία από τον θόρυβο, τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, το κλίμα και την ενέργεια σε κάθε επίπεδο — ομοσπονδιακό, καντονικό και δημοτικό —, η οποία γίνεται αυστηρότερη ανεξάρτητα η μία από την άλλη και στην πράξη αλληλεπικαλύπτεται. Ο Oliver Streiff, καθηγητής δημοσίου δικαίου στο Πανεπιστήμιο Εφαρμοσμένων Επιστημών της Ζυρίχης (ZHAW), περιγράφει αυτή τη συσσώρευση κανόνων από διαφορετικούς τομείς του δικαίου ως το βασικό πρόβλημα του σημερινού χωροταξικού και οικοδομικού δικαίου.[8] Αυτό ανταποκρίνεται στην πρακτική εμπειρία: μια αίτηση οικοδομικής άδειας περνά σήμερα από την αρμόδια οικοδομική αρχή και τις υπηρεσίες ενέργειας, θορύβου, προστασίας των υδάτων και μεταφορών· κάθε μία εφαρμόζει τη δική της εξειδικευμένη νομοθεσία, και κάθε γύρος συμπληρωματικών αιτημάτων παρατείνει τη διαδικασία, ανεξάρτητα από το πόσο ψηφιακή είναι η αίτηση ή πόσο περιορίζει η Βέρνη το δικαίωμα προσφυγής. Κάθε αναθεώρηση είναι από μόνη της βάσιμη· στο σύνολό τους, όμως, δημιουργούν ένα σύνολο κανόνων που κανένας κατασκευαστής δεν μπορεί πλέον να παρακολουθήσει, και το οποίο δεν μειώνεται ούτε καν με μια ταχύτερη διαδικασία.

«Οι πιο περίπλοκοι κανόνες δεν οδηγούν σε καλύτερα κτίρια. Οδηγούν σε υψηλότερο κόστος για το κράτος, τις αρχές και τους κατασκευαστές, και εμποδίζουν την κατασκευή κατοικιών που η Ελβετία χρειάζεται επειγόντως.»

1. What would actually help against the housing shortage?

Ο Χανς Βίκι, πρόεδρος της ομπρέλας του κατασκευαστικού κλάδου «Bauenschweiz», το συνοψίζει ως εξής: πραγματική ανακούφιση θα προέλθει μόνο από μια ουσιαστική μείωση των κανονισμών σε κάθε επίπεδο και σε κάθε ειδικό τομέα, όχι μόνο στο διαδικαστικό δίκαιο, και όχι μόνο στη Βέρνη. Το καντόνι του Ζουγκ δοκιμάζει ακριβώς αυτή την προσέγγιση με τις «λευκές ζώνες» του: ζώνες δόμησης στις οποίες θα αναστέλλονται πρακτικά όλοι οι συνήθεις οικοδομικοί κανονισμοί: χωρίς ελάχιστες αποστάσεις, χωρίς όρια ύψους, με μόνο τα πρότυπα που αφορούν την ασφάλεια να παραμένουν σε ισχύ.[9] Ο Ζαν-Φρανσουά Στάιερτ, πρόεδρος της Ελβετικής Διάσκεψης των Καντονικών Διευθυντών Δημοσίων Έργων, Χωροταξίας και Προστασίας του Περιβάλλοντος (BPUK), προσθέτει: τα καντόνια πρέπει να μάθουν ξανά να σκέφτονται χωρίς τον περιορισμό των κανόνων. Αυτός είναι ο σωστός μοχλός, αλλά νομικά ευαίσθητος: όποιος καταργεί κανόνες πρέπει να διευκρινίσει ποιος φέρει την ευθύνη αν κάτι πάει στραβά χωρίς αποστάσεις από τα όρια, διότι η αντικειμενική ευθύνη του ιδιοκτήτη ενός κτιρίου σύμφωνα με το άρθρο 58 του Κώδικα Υποχρεώσεων (CO) δεν παύει αυτόματα να ισχύει μαζί με αυτούς.[10] Πρόκειται για επίπονη εργασία για τους νομικούς των καντονιών, όχι για το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Περιβάλλοντος, Μεταφορών, Ενέργειας και Επικοινωνιών (DETEC).

Εν τω μεταξύ, η κατασκευαστική δραστηριότητα παρουσιάζει πτώση: ενώ το 2018 διατέθηκαν στην αγορά περίπου 53.000 νέα διαμερίσματα, ο πιο πρόσφατος αριθμός κυμαίνεται γύρω στα 43.000· με τη ζήτηση να κυμαίνεται σε περίπου 50.000 μονάδες ετησίως, αυτό δημιουργεί ένα κενό 7.000 έως 10.000 διαμερισμάτων, χρόνο με το χρόνο.[11] Το αποφασιστικό σημείο είναι ένα συμπέρασμα που χάνεται στη συζήτηση για την ταχύτητα: η πολυπλοκότητα των κανόνων δεν οδηγεί σε καλύτερα αποτελέσματα. Οδηγεί σε υψηλότερο κρατικό μερίδιο, σε υψηλότερο κόστος για τις οικοδομικές αρχές που πρέπει να αντιμετωπίσουν το συνεχώς αυξανόμενο βάρος των ελέγχων, καθώς και σε υψηλότερο κόστος για τους κατασκευαστές ακινήτων, οι οποίοι τελικά το χρηματοδοτούν. Πάνω απ’ όλα, εμποδίζει έργα που χρειάζονται επειγόντως: πρώτα απ’ όλα νέες κατοικίες, οι οποίες είναι εξαιρετικά σημαντικές για την Ελβετία. Η Ομοσπονδία μπορεί να αξιοποιήσει το συνταγματικό της πλαίσιο και, με αυτόν τον τρόπο, να συμβάλει σημαντικά, αν και σε περιορισμένο βαθμό. Ωστόσο, η πραγματική μείωση των κανόνων μπορεί να επιτευχθεί μόνο από την Ομοσπονδία και τα καντόνια από κοινού, το καθένα στο πλαίσιο της δικής του αρμοδιότητας. Θα αρχίσουν να χτίζονται και πάλι περισσότερα κτίρια μόνο όταν ένα κατασκευαστικό έργο θα πρέπει να πληροί λιγότερους κανόνες, και όχι απλώς τους ίδιους κανόνες πιο γρήγορα.

Ο Δρ. iur. Alexander Schiemenz είναι ιδρυτικός εταίρος της LINDEMANNLAW, δικηγόρος, φορολογικός σύμβουλος, επιχειρηματίας στον τομέα των ακινήτων και επενδυτής.

Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε

Σχεδιάζετε ένα έργο ακινήτων, αντιμετωπίζετε μια χρονοβόρα διαδικασία έκδοσης οικοδομικής άδειας ή αξιολογείτε τις νομικές επιπτώσεις και τις επιπτώσεις ως προς την ευθύνη που συνεπάγονται οι νέοι κανονισμοί για τις κατασκευές; Η LINDEMANNLAW παρέχει συμβουλές σε κατασκευαστές, επενδυτές και δημόσιες αρχές σχετικά με το ελβετικό δίκαιο των κατασκευών, του χωροταξικού σχεδιασμού και των ακινήτων. Επικοινωνήστε μαζί μας. Θα χαρούμε να σας βοηθήσουμε.

Διαβάστε το πλήρες άρθρο στο Finanz und Wirtschaft (FuW): Ρυθμιστική υπερβολή: Οι ταχύτερες διαδικασίες δόμησης δεν λύνουν το πρόβλημα της στεγαστικής κρίσης

Πηγές:

[1] Κρατική Γραμματεία Οικονομικών Υποθέσεων (SECO), Έκθεση για το κόστος της ρύθμισης (Report on Regulatory Costs), Δεκέμβριος 2013 (έτος αναφοράς 2011)· βλ. Kuster/Plaz/Curschellas, «Κόστος ρύθμισης στον τομέα του δικαίου των κατασκευών», Die Volkswirtschaft 1/2014: «Το κόστος ρύθμισης στον τομέα των κτιριακών κατασκευών ανέρχεται για την ελβετική οικονομία, κατά το έτος αναφοράς 2011, συνολικά σε περίπου 1,6 δισ. φράγκα ή σχεδόν το 6% του εξεταζόμενου όγκου κτιριακών κατασκευών»

[2] Ομοσπονδιακό Συμβούλιο της Ελβετίας, έκθεση με τίτλο «Verfahrensbeschleunigung im Raumplanungs- und Baurecht» (Επιτάχυνση των διαδικασιών στον τομέα του χωροταξικού σχεδιασμού και του δικαίου των κατασκευών) της 2ας Απριλίου 2026 (η οποία εγκρίθηκε από το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο στις 22 Απριλίου 2026)

[3] Ομοσπονδιακό Σύνταγμα της Ελβετικής Συνομοσπονδίας της 18ης Απριλίου 1999 (Σύντ.; SR 101).

[4] Συνεταιρισμοί Στέγασης της Ζυρίχης (Ένωση Συνεταιρισμών Στέγασης της Ζυρίχης), «Ναι στο σχέδιο διαμόρφωσης ‹Seebahn-Höfe›»

[5] Δήμος Ζυρίχης, δελτίο τύπου «Συγκεντρώθηκε το απαιτούμενο αριθμό υπογραφών για το δημοψήφισμα κατά του ιδιωτικού σχεδίου πολεοδομίας “Seebahn-Höfe”» του Ιουλίου 2025 (σχετικά με την απόφαση του δημοτικού συμβουλίου GR αριθ. 2024/419 της 9ης Απριλίου 2025· δημοψήφισμα της 30ής Νοεμβρίου 2025)

[6] Ειδικός Κανονισμός Δόμησης Ι του καντονιού της Ζυρίχης (BBV I; LS 700.21)

[7] Τροποποίηση του Νόμου περί Χωροταξίας της 29ης Σεπτεμβρίου 2023 (BBl 2023 2488), η οποία τίθεται σε ισχύ σταδιακά από το 2026

[8] Αυτό και τα ακόλουθα αποσπάσματα από τους Hans Wicki και Jean-François Steiert, σύμφωνα με: Andreas Valda, «Οι υπερβολικοί οικοδομικοί κανονισμοί καταπνίγουν την κατασκευή κατοικιών», Bilanz της 6ης Ιουλίου 2026

[9] «Καντόνι του Τσούγκ: Σχεδόν χωρίς κανόνες — οι «λευκές ζώνες» θα αντιμετωπίσουν την έλλειψη κατοικιών», 20 Minuten, 7 Απριλίου 2026

[10] Ομοσπονδιακός νόμος περί τροποποίησης του Ελβετικού Αστικού Κώδικα (Μέρος Πέμπτο: Κώδικας Υποχρεώσεων) της 30ής Μαρτίου 1911 (CO· SR 220).

[11] Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών, Εκπαίδευσης και Έρευνας (EAER), «Aktionsplan Wohnungsknappheit» (Σχέδιο δράσης για την έλλειψη κατοικιών), στρογγυλή τράπεζα της 13ης Φεβρουαρίου 2024, σ. 5

Το αυτόνομο αυτοκίνητο δεν αποτελεί πλέον επιστημονική φαντασία, αλλά κυκλοφορεί ήδη στους ελβετικούς δρόμους. Από την 1η Μαρτίου 2025, η Ελβετία διαθέτει, με τη Διάταξη για την Αυτοματοποιημένη Οδήγηση (VAF)[1], ένα σαφές νομικό πλαίσιο που επιτρέπει για πρώτη φορά ρητά τη χρήση συστημάτων αυτόματης οδήγησης σε αυτοκινητόδρομους, τα οχήματα χωρίς οδηγό και την αυτοματοποιημένη στάθμευση. Για μια φορά, ο νομοθέτης ήταν ακόμη πιο γρήγορος από τη βιομηχανία· ενώ το νομικό πλαίσιο είναι σε ισχύ, προς το παρόν δεν υπάρχουν στην αγορά οχήματα μαζικής παραγωγής με εγκεκριμένο σύστημα αυτοματοποίησης.

Η νομοθεσία εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς όχι μόνο στην Ελβετία, αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι οδηγίες της ΕΕ, οι κανονισμοί της ΕΕ και οι κανονισμοί της UNECE είναι επίσης δεσμευτικοί για την Ελβετία. Αυτές οι διεθνείς απαιτήσεις διασφαλίζουν την τεχνική εναρμόνιση των οδικών οχημάτων και προάγουν την οδική ασφάλεια, την προστασία του περιβάλλοντος και την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων.

Οι ακόλουθες κανονιστικές διατάξεις έχουν ιδιαίτερη σημασία για την αυτόματη οδήγηση:

1. Regulation (EU) 2022/1426[1] (in conjunction with Regulation (EU) 2019/2144[2] and Delegated Regulation (EU) 2022/2236[3]) on the type-approval of the automated driving system (ADS) of fully automated vehicles;
2. the UNECE Regulations on cybersecurity (No. 155)[4], software updates (No. 156)[5], automated lane-keeping systems (No. 157)[6] and driver assistance systems (No. 171)[7]; and
3. the Vienna Convention of 8 November 1968 on Road Traffic (SR 0.741.10)[8], in particular on the question of whether a driver must be present.

Για τις εταιρείες, τους επενδυτές, τους διαχειριστές στόλων και τους παρόχους υπηρεσιών κινητικότητας, αυτό το νέο νομικό πλαίσιο ανοίγει σημαντικές ευκαιρίες, αλλά θέτει και απαιτητικά νομικά ζητήματα. Παρακάτω απαντάμε σε πέντε από αυτά.

Πότε ένα αυτοκίνητο οδηγείται πραγματικά «από μόνο του»;

Δεν είναι κάθε όχημα που διαθέτει σύστημα υποβοήθησης αυτοματοποιημένο όχημα. Το διεθνώς αναγνωρισμένο πρότυπο SAE J3016 διακρίνει έξι επίπεδα αυτοματοποίησης, από το Επίπεδο 0 έως το Επίπεδο 5:

Η αυτοματοποιημένη οδήγηση ξεκινά μόνο από το Επίπεδο 3: οχήματα που μπορούν να αναλάβουν τις εργασίες οδήγησης μόνιμα και πλήρως, τουλάχιστον υπό ορισμένες συνθήκες. Μόνο το υψηλότερο επίπεδο, το Επίπεδο 5, είναι πραγματικά «αυτόνομο» κατά την κυριολεκτική έννοια· τα σημερινά συστήματα φτάνουν τεχνικά το πολύ στο Επίπεδο 3.

Στην Ελβετία, από τον Μάρτιο του 2025 επιτρέπονται τρεις συγκεκριμένες περιπτώσεις χρήσης:

1. το πιλοτικό πρόγραμμα για τους αυτοκινητόδρομους: οι οδηγοί μπορούν να απομακρύνουν τα χέρια τους από το τιμόνι στους αυτοκινητόδρομους, αλλά πρέπει να είναι σε θέση να επέμβουν ξανά ανά πάσα στιγμή, όταν τους ζητηθεί από το σύστημα·

2. αυτόματη στάθμευση χωρίς την παρουσία οδηγού σε χώρους στάθμευσης που φέρουν σχετική σήμανση· και

3. η κυκλοφορία οχημάτων χωρίς οδηγό σε διαδρομές που έχουν εγκριθεί από τις αρμόδιες αρχές.

Ποιες άδειες και τεχνικές προδιαγραφές απαιτούνται;

Τα οχήματα που διαθέτουν σύστημα αυτοματοποίησης πρέπει να πληρούν ειδικές απαιτήσεις που υπερβαίνουν τις γενικές απαιτήσεις, προκειμένου να γίνουν αποδεκτά. Σύμφωνα με τις γενικές απαιτήσεις που ορίζονται στο άρθρο 3 του VAF, το σύστημα πρέπει να καθοδηγεί το όχημα κατά τη διαμήκη και την εγκάρσια κατεύθυνση, να μπορεί να απενεργοποιείται διαισθητικά ανά πάσα στιγμή, να διαθέτει λειτουργίες αποφυγής ατυχημάτων καθώς και μέτρα προστασίας έναντι παράνομης παρέμβασης τρίτων, και να αντιμετωπίζει όλα τα σενάρια κυκλοφορίας σύμφωνα με αναγνωρισμένους διεθνείς κανόνες. Κατά τη λειτουργία, το σύστημα πρέπει να αναλαμβάνει τον έλεγχο του οχήματος συνεχώς, πλήρως και αξιόπιστα, να συμμορφώνεται με όλους τους σχετικούς κανόνες κυκλοφορίας, να ανιχνεύει τεχνικές δυσλειτουργίες και να υποδεικνύει την ανάγκη ανθρώπινης παρέμβασης με επαρκή χρονικό περιθώριο (άρθρο 3 παράγραφοι 2 και 3 του VAF).

Η μνήμη τρόπου οδήγησης έχει κεντρική σημασία (άρθρο 7 του VAF): τα αυτοκινούμενα οχήματα πρέπει να καταγράφουν συγκεκριμένα συμβάντα (όπως ελιγμούς έκτακτης ανάγκης, συγκρούσεις ή τεχνικές δυσλειτουργίες), μαζί με στοιχεία δεδομένων όπως ο τύπος του συμβάντος, η χρονική σήμανση και η θέση. Επιπλέον, για ολόκληρη τη διάρκεια της υποστηριζόμενης περιόδου λειτουργίας, οι κατασκευαστές πρέπει να διαθέτουν έγκυρα πιστοποιητικά από εθνική αρχή έγκρισης τύπου για τα συστήματα διαχείρισης της κυβερνοασφάλειας (Κανονισμός ΗΕ αριθ. 155), τις ενημερώσεις λογισμικού (Κανονισμός ΗΕ αριθ. 156) και την ασφάλεια των οχημάτων χωρίς οδηγό σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2022/1426 (άρθρο 8 του VAF).

Αξίζει να σημειωθεί η προσέγγιση της Ελβετίας όσον αφορά την έγκριση τύπου (άρθρο 11 και επόμενα του VAF): η Ελβετία, προς το παρόν, δεν θεσπίζει δικές της διατάξεις για την έγκριση τύπου, αλλά αναγνωρίζει τις απαιτήσεις της ΕΕ και της UNECE. Συνεπώς, τα αυτοκινούμενα οχήματα που πρόκειται να κυκλοφορήσουν στη χώρα πρέπει να διαθέτουν ξένη έγκριση τύπου· Η ASTRA (Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Οδοποιίας) περιορίζεται στην πραγματοποίηση δειγματοληπτικών ελέγχων συμμόρφωσης. Οι κατασκευαστές και οι εισαγωγείς οχημάτων χωρίς οδηγό υποχρεούνται να αναφέρουν στην ASTRA περιστατικά που σχετίζονται με την ασφάλεια, ενώ η ASTRA μπορεί να κηρύξει νέες διατάξεις εφαρμοστέες σε οχήματα που έχουν ήδη εγκριθεί, για παράδειγμα σε περίπτωση επίθεσης από χάκερ (άρθρο 6 VAF). Η λειτουργία συνδέεται, επομένως, στενά με τους όρους έγκρισης και λειτουργίας: τα οχήματα χωρίς οδηγό απαιτούν διαδρομές εγκεκριμένες σε επίπεδο καντονίου και πρέπει να εποπτεύονται από χειριστές από ένα κέντρο ελέγχου.

Τι γίνεται με τα καταγεγραμμένα δεδομένα;

Τα αυτοκινούμενα οχήματα πρέπει να είναι εξοπλισμένα με μνήμη τρόπου οδήγησης (κοινώς «μαύρο κουτί») που καταγράφει γεγονότα όπως την έναρξη και τη λήξη ελιγμών έκτακτης ανάγκης, βλάβες του συστήματος, συγκρούσεις, καθώς και την ενεργοποίηση και απενεργοποίηση του συστήματος αυτοματοποίησης. Η επεξεργασία αυτών των δεδομένων υπόκειται σε αυστηρούς όρους: σύμφωνα με το άρθρο 25g παράγραφος 3 του SVG, τα δεδομένα μπορούν να ανακτώνται και να υποβάλλονται σε επεξεργασία από τις αρμόδιες αστυνομικές, δικαστικές και διοικητικές αρχές αποκλειστικά για σκοπούς διερεύνησης ατυχημάτων ή αξιολόγησης παραβάσεων των κανόνων οδικής κυκλοφορίας.

Οι κατασκευαστές και οι εισαγωγείς οχημάτων χωρίς οδηγό, καθώς και οχημάτων με σύστημα αυτόματης στάθμευσης, υποχρεούνται να αναφέρουν περιστατικά που σχετίζονται με την ασφάλεια στην ASTRA και να συμφωνούν με τους κατόχους των οχημάτων ή τους διαχειριστές εγκεκριμένων χώρων στάθμευσης σχετικά με τον τρόπο συλλογής των απαραίτητων πληροφοριών. Οι διαχειριστές χώρων στάθμευσης που προσφέρουν υπηρεσίες αυτόματης στάθμευσης υποχρεούνται επίσης να ειδοποιούν την αστυνομία σε περίπτωση ατυχήματος. Η προστασία των δεδομένων και η ελεγχόμενη πρόσβαση σε αυτά τα δεδομένα οδήγησης αποτελούν, συνεπώς, ένα κεντρικό και νομικά ευαίσθητο συστατικό στοιχείο του νέου καθεστώτος, ιδίως για τους διαχειριστές στόλων και τους παρόχους υπηρεσιών κινητικότητας που επεξεργάζονται μεγάλους όγκους δεδομένων.

Ποιος φέρει την ευθύνη όταν το λογισμικό αναλαμβάνει τον έλεγχο;

Εάν κάποιος τραυματιστεί σε ατύχημα, κατ’ αρχήν ο ασφαλιστής καταβάλλει πρώτα την αποζημίωση· μόνο στη συνέχεια διευκρινίζεται ποιος ήταν ο πραγματικά υπεύθυνος. Το βασικό σημείο: παρά την τεχνική αυτονομία, ο κάτοχος του οχήματος εξακολουθεί να φέρει ευθύνη βάσει της αιτιώδους ευθύνης του άρθρου 58 του SVG, μιας ευθύνης χωρίς υπαιτιότητα, η οποία βασίζεται στον κίνδυνο. Σε ένα ατύχημα στο οποίο εμπλέκεται ένα αυτοκινούμενο όχημα, τελικά λαμβάνονται υπόψη τρία επίπεδα αιτιώδους συνάφειας:

1. the manufacturer (for instance in the case of software or sensor faults under the Product Liability Act);
2. the driver (if they were steering themselves at the time of the accident); or
3. the keeper (for example in the case of inadequate maintenance).

Από νομική άποψη, το θέμα αυτό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η κατανομή του κινδύνου μετατοπίζεται αισθητά: από τον οδηγό προς τη λειτουργία του συστήματος, από το κλασικό σφάλμα οδήγησης προς ένα ελάττωμα του προϊόντος, του λογισμικού ή της συντήρησης, από την καθαρή ευθύνη βάσει του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (SVG) προς ζητήματα αναγωγής, ευθύνης για το προϊόν και αποδεικτικών στοιχείων, και από την ορατή πορεία του ατυχήματος προς την αξιολόγηση τεχνικών δεδομένων. Το αν τον έλεγχο είχε ο άνθρωπος ή το σύστημα τη στιγμή του ατυχήματος μπορεί να διαπιστωθεί μέσω της μνήμης του τρόπου οδήγησης. Η αξιολόγηση αυτών των δεδομένων καθίσταται έτσι καθοριστική για την άσκηση αξιώσεων αναγωγής. Για τους κατασκευαστές, τους εισαγωγείς και τους διαχειριστές, αυτό σημαίνει έναν ενδεχομένως υψηλότερο κίνδυνο ευθύνης· και για όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, την επείγουσα ανάγκη να διευθετηθεί με σαφήνεια και σε πρώιμο στάδιο η συμβατική κατανομή του κινδύνου.

Ποιος είναι ο ρόλος της κυβερνοασφάλειας;

Ένα αυτόνομο όχημα είναι ουσιαστικά ένας κινούμενος υπολογιστής και, ως εκ τούτου, αποτελεί πιθανό στόχο για κυβερνοεπιθέσεις. Η κυβερνοασφάλεια δεν αποτελεί, επομένως, απλώς ένα δευτερεύον τεχνικό ζήτημα, αλλά ένα βασικό στοιχείο του καθεστώτος έγκρισης. Οι κατασκευαστές πρέπει να διαθέτουν έγκυρα πιστοποιητικά για το σύστημα διαχείρισης της κυβερνοασφάλειας σύμφωνα με τον Κανονισμό αριθ. 155 του ΟΗΕ και για το σύστημα διαχείρισης ενημερώσεων λογισμικού σύμφωνα με τον Κανονισμό αριθ. 156 του ΟΗΕ, και αυτό για ολόκληρη τη διάρκεια ζωής του οχήματος. Στόχος είναι η πρόληψη εξωτερικών επιθέσεων και η αποφυγή βλαβών και δυσλειτουργιών.

Ο κανονισμός λαμβάνει επίσης υπόψη αυτόν τον κίνδυνο με δυναμικό τρόπο: η ASTRA μπορεί μάλιστα να κηρύξει νέες διατάξεις εφαρμοστέες αναδρομικά σε οχήματα που έχουν ήδη εγκριθεί και τεθεί σε κυκλοφορία, για παράδειγμα όταν ορισμένοι τύποι οχημάτων πλήττονται από επίθεση χάκερ (άρθρο 6 VAF). Για τις επιχειρήσεις, αυτό σημαίνει ότι η κυβερνοασφάλεια δεν αποτελεί ένα εφάπαξ εμπόδιο για την έγκριση, αλλά μια διαρκή νομική και οργανωτική υποχρέωση καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής του οχήματος.

Συμπέρασμα

Τα αυτόνομα οχήματα θα αλλάξουν ριζικά την κινητικότητα, και στην Ελβετία αποτελούν ήδη πραγματικότητα. Στο Furttal της Ζυρίχης, το Swiss Transit Lab, τα καντόνια της Ζυρίχης και του Άργκαου καθώς και οι SBB (Ελβετικοί Ομοσπονδιακοί Σιδηρόδρομοι) χρησιμοποιούν αυτόνομα οχήματα στο πιλοτικό πρόγραμμα «iamo» (έξυπνη αυτοματοποιημένη κινητικότητα)· μετά την έγκριση της ASTRA, τα οχήματα αυτά κυκλοφορούν για πρώτη φορά σε αυτόματη λειτουργία σε δημόσιους δρόμους, ενώ το κοινό αναμένεται να μπορεί να χρησιμοποιήσει την υπηρεσία κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026[10]. Τα οχήματα επιπέδου 5 δεν υπάρχουν ακόμη, αλλά η ανάπτυξή τους προχωρά με γρήγορους ρυθμούς και είναι προβλέψιμο ότι η πλήρης αυτοματοποίηση θα ακολουθήσει σε όχι πολύ μακρινό μέλλον.

Η αυτοματοποιημένη κινητικότητα ανοίγει ένα νέο πεδίο ευκαιριών για επενδυτές, κατασκευαστές και φορείς εκμετάλλευσης, και μαζί με αυτό μια σειρά ζητημάτων που αξίζουν έγκαιρη προσοχή: άδειες και έγκριση κυκλοφορίας, κίνδυνοι ευθύνης και προσφυγής, πρόσβαση στα δεδομένα και προστασία των δεδομένων, καθώς και η κατανομή του κινδύνου μεταξύ κατασκευαστών, εισαγωγέων, φορέων εκμετάλλευσης και χρηστών. Η έγκαιρη αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων είναι αυτό που μετατρέπει μια πολλά υποσχόμενη τεχνολογία σε μια υγιή, μακροπρόθεσμη επένδυση.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο η TND Universe προσφέρει προστιθέμενη αξία. Με εξειδίκευση στους τομείς των ακινήτων, της κινητικότητας και της ενέργειας, καθώς και με δέσμευση στην αειφόρο ανάπτυξη, τη διαφάνεια και τη μακροπρόθεσμη επενδυτική ακεραιότητα, βοηθάμε τους πελάτες μας να αξιολογούν, να διαμορφώνουν και να υλοποιούν ευκαιρίες στον τομέα της αυτοματοποιημένης κινητικότητας σε όλο τον κύκλο ζωής τους, από την αρχική δέουσα επιμέλεια έως τη λειτουργία και τη δημιουργία αξίας.

Επικοινωνήστε μαζί μας. Είτε επιθυμείτε να επενδύσετε, να αναπτύξετε είτε να διαχειριστείτε λύσεις αυτοματοποιημένης κινητικότητας, η ομάδα μας μπορεί να σας βοηθήσει να διαχειριστείτε τους κινδύνους και να αξιοποιήσετε τις ευκαιρίες αυτού του ταχέως εξελισσόμενου τομέα. Επικοινωνήστε μαζί μας για μια αρχική συζήτηση χωρίς δεσμεύσεις.

Πηγές

[1] AS 2025 50 - Διάταγμα της 13ης Δεκεμβρίου 2024 σχετικά με την αυτοματοποιημένη οδήγηση (VAF) | Fedlex

[2] Κανονισμός Εφαρμογής - 2022/1426 - EN - EUR-Lex

[3] Κανονισμός - 2019/2144 - EN - EUR-Lex

[4] Κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός - 2022/2236 - EN - EUR-Lex

[5] Κανονισμός αριθ. 155 του ΟΗΕ — Ενιαίες διατάξεις σχετικά με την έγκριση οχημάτων όσον αφορά την κυβερνοασφάλεια και το σύστημα διαχείρισης της κυβερνοασφάλειας [2025/5]

[6] Κανονισμός αριθ. 156 του ΟΗΕ – Ενημέρωση λογισμικού και σύστημα διαχείρισης ενημερώσεων λογισμικού | UNECE

[7] Κανονισμός αριθ. 157 του ΟΗΕ – Συστήματα αυτόματης διατήρησης λωρίδας (ALKS) | UNECE

[8] Κανονισμός αριθ. 171 του ΟΗΕ — Ενιαίες διατάξεις σχετικά με την έγκριση μηχανοκίνητων οχημάτων όσον αφορά τα συστήματα υποβοήθησης του οδηγού (DCAS) [2024/2689]

[9] SR 0.741.10 - Σύμβαση της 8ης Νοεμβρίου 1968 για την οδική κυκλοφορία (με παραρτήματα) | Fedlex

[10] iamo – έξυπνη αυτοματοποιημένη κινητικότητα· Πιλοτικό πρόγραμμα «iamo» για την αυτοματοποιημένη οδήγηση στο Furttal | Καντόνι της Ζυρίχης